Tetraetyloołów
Z Wikipedii
| Tetraetyloołów | ||||||||||||
|
||||||||||||
| Ogólne informacje | ||||||||||||
| Wzór sumaryczny | C8H20Pb | |||||||||||
| Inne wzory | (C2H5)4Pb | |||||||||||
| SMILES | CC[Pb](CC)(CC)CC | |||||||||||
| Masa molowa | 323,44 g/mol | |||||||||||
| Wygląd | bezbarwna lub żółta, lepka, lotna ciecz o charakterystycznym zapachu | |||||||||||
| Identyfikacja | ||||||||||||
| Numer CAS | 78-00-2 | |||||||||||
|
||||||||||||
| Niebezpieczeństwa | ||||||||||||
  |
||||||||||||
| Klasyfikacja UE | Treść oznaczeń: T+ - silnie toksyczny N - groźny dla środowiska |
|||||||||||
| NFPA 704 |
2
3
3
|
|||||||||||
| Temperatura zapłonu | 73 °C (346,15 K) | |||||||||||
| Zwroty ryzyka | R61-10-26/27/28-33-38-50, R53-62 | |||||||||||
| Zwroty bezpieczeństwa | S53-26-36/37-45-60-61 | |||||||||||
| Numer RTECS | TP4550000 | |||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków standardowych (25°C, 1000 hPa) |
||||||||||||
Tetraetyloołów (C2H5)4Pb, czteroetylek ołowiu) - metaloorganiczny związek chemiczny, stosowany głównie jako środek przeciwstukowy do benzyn.
Spis treści |
[edytuj] Właściwości
- silnie toksyczny:
- przenika przez skórę
Czteroetylek ołowiu jest trujący, ma toksyczny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (jest neurotoksyną). Zdarzały się zatrucia śmiertelne u ludzi przy czyszczeniu zbiorników na etylinę, czy po oblaniu czteroetylkiem ołowiu. Wchłanianie przez skórę, drogi oddechowe i przez przewód pokarmowy. Objawy zatrucia czteroetylkiem ołowiu nie odpowiadają objawom zatrucia innymi związkami ołowiu lub parami ołowiu ponieważ wówczas za objawy zatrucia odpowiada jon ołowiowy.
[edytuj] Zastosowanie
Tetraetyloołów jest ze względu na działanie antydetonacyjne (antystukowe) był stosowany jako środek przeciwstukowy do benzyn, zwanych etylinami. Dodawało się go w postaci tzw. płynu etylowego, który zawierał ok. 60% (C2H5)4Pb) poprawiający ich liczbę oktanową. Działanie antystukowe tetraetyloołowiu opiera się na jego rozkładzie pod wpływem temperatur panujących w silniku na ołów i rodniki etylowe:
- (C2H5)4Pb → 4C2H5· + Pb
Powstałe rodniki etylowe łączą się z rodnikami węglowodorowymi powstającymi przed zapaleniem paliwa przez iskrę ze świecy i uniemożliwiają reakcję łańcuchową powodującą przedwczesną detonację benzyny (tzw. stukanie).
Ponieważ przy rozkładzie tetraetylku ołowiu w silnikach oprócz wolnego ołowiu powstają także jego nielotne związki (np. tlenek ołowiu(II)), które osadzają się w cylindrach, do etylizowanych benzyn dodaje się pewne ilości 1,2-dibromoetanu lub 1,2-dichloroetanu. Dzięki temu czteroetyloołów przekształca się podczas spalania w lotny bromek lub chlorek ołowiu(II).
[edytuj] Otrzymywanie
Tetraetyloołów otrzymuje się poprzez działanie chloroetanem (chlorkiem etylu) na stop ołowiu z sodem:
- 4C2H5Cl + 4PbNa → (C2H5)4Pb + 4NaCl + 3Pb
Produkt oddziela się od pozostałości nieorganicznych przez destylację z parą wodną. Pozostały ołów przeprowadza się z powrotem w stop z sodem.
[edytuj] Historia
Ze względu na wysoką toksyczność i masową produkcję do II wojny światowej był uznawany za potencjalny bojowy środek trujący. Własności antystukowe tetraetyloołowiu zostały odkryte w 1921 r. przez Thomasa Midgleya pracującego pod kierunkiem Charlesa Ketteringa w General Motors Research. Z powodu jego toksyczności wielu naukowców badających jego właściwości (w tym Midgley) zachorowało, a niektórzy zmarli. Ze względu na toksyczne właściwości etylizowana benzyna została w niektórych krajach (np. USA - w 1976-1986) wycofana z użycia. Badania przeprowadzone w 1994 r. wykazały, że zawartość ołowiu we krwi obywateli Stanów obniżyła się w latach 1976-1991 o 78%[potrzebne źródło]
Czteroetylek ołowiu był dodawany do benzyn w ilości maksymalnie 1,5 g/l, w celu zwiększania ich liczby oktanowej. Obecnie jego dodawanie do benzyny jest w wielu krajach świata zabronione. W USA i Kanadzie etyliny zostały całkowicie wycofane z użycia już w połowie lat '80. W Unii Europejskiej od 1982 do 2005 r. wolno było stosować etyliny zawierające nie więcej niż 0,15 g tetraetyloołowiu w 1 litrze paliwa. Od 15 stycznia 2005 r. w krajach Unii Europejskiej nie wolno sprzedawać etyliny. Została ona zastąpiona paliwami, w których rolę dodatku antystukowego spełniają sole litu. W USA i Kanadzie stosowano w latach 80. XX w. paliwa w których rolę dodatku antystukowego spełniał MMT ([Mn(η5-Me-Cp)(CO)3]), który jednak również jest toksyczny i posiada zły wpływ na środowisko naturalne.
W Polsce etylizowana benzyna była stosowana w motoryzacji do marca 2005. Obecnie jej stosowanie w samochodach jest już zabronione. Niestety zarówno w Polsce jak również na świecie związki ołowiu nadal stosowane są w paliwach lotniczych (Avgas). Typowa benzyna lotnicza (100LL) nie może zawierać więcej niż 0,56 grama czteroetylku ołowiu na litr.