OGPU

Z Wikipedii

OGPU (Obiedinionnoje Gosudarstwiennoje Politiczeskoje Uprawlenije) (ros. ОГПУ - Объединённое государственное политическое управление при СНК СССР) - Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny - policja polityczna, zajmująca się również wywiadem i kontrwywiadem, działająca w ZSRR w latach 1922 - 1934.

Spis treści 1 Powołanie GPU/OGPU 2 Zadania OGPU 3 Kierownictwo OGPU 4 Struktura ogranizacyjna Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego - OGPU 5 Podział administracyjny OGPU 6 Liczba personelu OGPU 7 OGPU i kolektywizacja (1929-34) 8 1934 rok - likwidacja OGPU 9 Źródła 10 Zobacz też

[edytuj] Powołanie GPU/OGPU

Ze względu na wrogość społeczeństwa Rosji sowieckiej wobec CzeKa, tzw. Czieriezwyczajki, ustabilizowanie władzy bolszewików i stopniową pacyfikację sytuacji wewnętrznej w kraju, na IX Wszechrosyjskim Zjezdzie Rad, 28 grudnia 1921 roku, ogłoszono decyzję o rozwiązaniu Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem, a w miejsce CzeKa powołano nową instytucję o tym samym zakresie działań pod nazwą Państwowy Zarząd Polityczny (GPU). Zmiana miała charakter propagandowo- kosmetyczny wobec zachowania przez GPU uprawnień CzeKa i przejęcie w całości aparatu i kadr Czeki. Instytucję powołano formalnie 2 lutego 1922,zaś po powstaniu ZSRR (grudzień 1922) przekształcono 15 listopada 1923 w OGPU, co oznaczało Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny (OGPU), podlegający Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR.

[edytuj] Zadania OGPU

Zadania GPU, następnie OGPU, polegały na zwalczaniu szpiegostwa i działalności kontrrewolucyjnej na terenie Rosji bolszewickiej, i za jej granicami.
Kontroli Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego podlegały również więzienia i przymusowe obozy pracy.

OGPU wzmocniono jednostkami wojskowymi z prawem poboru i wyboru kandydatów (przed wcieleniem do nowej instytucji rozpracowywanych operacyjnie). OGPU wstrzymało prawo wydawania wyroków (w tym wyroków śmierci, które funkcjonariusze zazwyczaj sami wydawali i wykonywali), wstrzymano także kontrolę tajnej korespodencji. Zakres działań i zadania zostały znacznie rozszerzone w stosunku do zadań Czeka. Dekretem z 9 lutego 1922 roku przedstawiono zadania OGPU:

1. Ochrona ustroju polityczno-gospodarczego ZSRR.
2. Walka ze szpiegostwem i bandytyzmem.
3. Zwalczanie powstań i buntów skierowanych przeciwko władzy radzieckiej.
4. Zdobywanie informacji o sytuacji politycznej, społecznej i ekonomicznej w innych państwach.
5. Penetracja działających na emigracji opozycyjnych organizacji i partii politycznych.
6. Kontrola własnego personelu dyplomatycznego.
7. Ochrona celna granic.
8. Zabezpieczenie linii komunikacyjnych: kolejowych, wodnych.

[edytuj] Kierownictwo OGPU

Kierowniczym organem OGPU było kolegium, na czele którego stał prezes z prawami Komisarza Ludowego, którego powoływał Centralny Komitet Wykonawczy.

W skład kolegium wchodziło dwóch zastępców oraz 13 naczelników zarządu głównego; centrala OGPU mieściła się w Moskwie przy placu Łubiańskim (tzw. Łubianka).

Szefem Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego był Feliks Dzierżyński, który obejmował owo stanowisko aż do śmierci w 1926 roku.

Zastępcą Dzierżyńskiego, a następnie szefem OGPU, był Wiaczesław Mienżyński. Jego zastępcami byli: Henryk Jagoda oraz Michaił Trilisser, który sprawował stanowisko naczelnika Oddziału Zagranicznego - INO.

[edytuj] Struktura ogranizacyjna Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego - OGPU

Aby sprostać zadaniom powierzonym przez kierownictwo partii bolszewików, OGPU posiadało odpowiedni aparat, składający się z części cywilno-politycznej i wojskowej (złożonej z oddziałów specjalnych, których liczbę określała Sowiecka Rada Obrony i Pracy).

Struktura OGPU wyglądała następująco -

• Oddział Informacyjno-Rejestracyjny (IRO) - zbieranie informacji dotyczących nastrojów wśród obywateli ZSRR, cenzura korespodencji, utworów literackich i teatralnych, rozpracowywanie osób podejrzanych, np. byłych oficerów i urzędników carskich, popów, anarchistów, gromadzenie danych.

• Oddział Kontrwywiadowczy (KRO) - rozpracowywanie placówek wywiadowczo-informacyjnych innych państw działających w ZSRR, kontrwywiad ofensywny na terenie obcym, kontakt z wywiadem sztabu generalnego Armii Czerwonej - GRU, nadzór nad instytucjami takimi jak hotele, lokale rozrywkowe, kina itp.

• Oddział Specjalny (SPEKO) - ochrona tajemicy państwowej, szyfry, nadzór nad więzieniami i aresztami.

• Oddział Ochrony Linii Kolejowych i Transportu (DTO) - nadzór i ochrona budynków państwowych związanych z administracją transportową, penetracja pracowników, np. kolejarzy i ludności zamieszkałej w pobliżu obiektów kolejowych.

• Oddział Ekonomiczny (EKO) - nadzór nad instytucjami przemysłowymi, walka ze szpiegostwem ekonomicznym w instytucjach państwowych, walka z sabotażem w zakładach produkcyjnych, rozpracowywanie mieszkańców posiadających obcą walutę.

• Oddział Wydzielony (OO) - inwigilacja pracowników cywilnych w wojsku i we flocie.

• Oddział Tajny - walka z działalnością antyradziecką ( organizacjami antysowieckimi, obywatelami wyrażającymi antysowieckie poglądy i prawosławnym duchowieństwem).

• Oddział Wschodni (WO) - wywiad w republikach wschodnich ZSRR.

• Oddział Pograniczny (PO) - nadzór nad wojskami pełniącymi służbę graniczną, walka z przemytem, kontrola ruchu granicznego.

• Oddział Zagraniczny (INO) - działania w placówkach wywiadowczych odbywające się pod przykrywką poselstw sowieckich i przedstawicielstw gospodarczych, kierowanie nielegałami, infiltracja emigracji rosyjskiej.

• Oddział Tajno-Operacyjny (SOO) - inwigilacja za pomocą agentury (ludzi i obiektów), dokonywanie aresztowań i wykonywanie egzekucji.

• Oddział Kurierów - zabezpieczenie i dostarczanie poczty do urzędów.

• Oddział Administracyjny - nadzór nad więzieniami, (od 1929 roku zajmował się również zabójstwami przeciwników politycznych za granicą ZSRR - tzw. Ruchome Grupy).

[edytuj] Podział administracyjny OGPU

12 Okręgów:

• Okręg Leningradzki - z siedzibą zarządu w Leningradzie.
• Okręg Moskiewski - z siedzibą zarządu w Moskwie.
• Okręg Zachodni - z siedzibą zarządu w Smoleńsku.
• Okręg Ukraiński - z siedzibą zarządu w Charkowie.
• Okręg Przywołżański - z siedzibą zarządu w Samarze.
• Okręg Przyuralski - z siedzibą zarządu w Jekaterynburgu.
• Okręg Północnokaukaski - z siedzibą zarządu w Rostowie n. Donem.
• Republika Kirgiska - z siedzibą zarządu w Orenburgu.
• Okręg Kaukaski - z siedzibą zarządu w Tyflisie.
• Okręg Turkiestański - z siedzibą zarządu w Taszkencie.
• Okręg Syberyjski - z siedzibą zarządu w Nowosybirsku.
• Okręg Dalekiego Wschodu - z siedzibą zarządu w Czycie.

Każdy z okręgów podlegał kontroli Moskwy, a kierowany był przez Rady Komisarzy Ludowych poszczególnych republik związkowych.

[edytuj] Liczba personelu OGPU

Do służby w OGPU wybierano ludzi pewnych, wcześniej sprawdzanych i umiejących pisać i czytać (nie zawsze przestrzegano tej procedury poboru), byli oni lepiej wyposażeni uzbrojeni i przeszkoleni od żołnierzy regularnych jednostek Armii Czerwonej.

W 1925 roku służbę w Zjednoczonym Państwowym Zarządzie Politycznym pełniło -

• wojska pograniczne - 65 tys.
• wojska wewnętrzne - 40 tys.
• wojska konwojowe - 10 tys.

Funkcjonariusze OGPU pełnili także służbę wartowniczą na Kremlu, osłaniali działaczy partii i rządu oraz ochraniali ważniejsze obiekty w ZSRR.

[edytuj] OGPU i kolektywizacja (1929-34)

Funkcjonariusze OGPU, na rozkaz Józefa Stalina przystąpili do narzucania kolektywizacji w latach 1929 - 1934, co doprowadziło do zaplanowanego głodu. Wykazali się wtedy dużą brutalnością wobec chłopów i ich rodzin, masowo mordując całe rodziny i paląc całe wsie.

[edytuj] 1934 rok - likwidacja OGPU

Po śmierci szefa Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego OGPU, Wiaczesława Mienżyńskiego, w maju 1934 roku, OGPU zostało poddane gruntownej przebudowie i 10 lipca 1934 roku już jako Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego - GUGB, zostało włączone do Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD, pod przewodnictwem Gienricha Jagody (Henryka Jagody)

[edytuj] Źródła

• Pavel Sudoplatov, Anatoli Sudoplatov, Jerrold L. Schecter, Leona P. Schecter, Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness -- A Soviet Spymaster (Little Brown, Boston, 1994)
• Piotr Kołakowski - NKWD i GRU na ziemiach Polskich 1939-1945 - (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu) - Dom wydawniczy Bellona Warszawa 2002
• Paweł Piotr Wieczorkiewicz, Łańcuch Śmierci: Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939 - Oficyna Wydawnicza RYTM Warszawa 2001

[edytuj] Zobacz też