Nizina Wschodnioeuropejska
Z Wikipedii
Nizina Wschodnioeuropejska (ros. Восточно-Европейская равнина) - rozległa nizina w europejskiej części Rosji oraz na Białorusi, Ukrainie, Litwie, Łotwie, Estonii, Mołdawii i Kazachstanie (dawniej w całości w ZSRR). Część Niżu Wschodnioeuropejskiego. Rozciąga się w kształcie czworoboku pomiędzy: Karpatami, Morzem Czarnym, Kaukazem i Morzem Kaspijskim na południu a Morzem Arktycznym (Morze Białe, Morze Barentsa) na północy.
Rozciągłość południkowa wynosi około 2,5 tys. km, rozciągłość równoleżnikowa wynosi około 2 tys. km. Powierzchnia niziny wynosi ok. 5 mln km². Maksymalna wysokość 471 m n.p.m., najniższy punkt 28 m p.p.m. (na wybrzeżu Morza Kaspijskiego).
Nizina Wschodnioeuropejska w przeważającej części leży na prekambryjskiej krystalicznej platformie wschodnioeuropejskiej, na południu wychodzacej na powierzchnię jako tarcza ukraińska. Południowe skrawki Niziny Wschodnioeuropejskiej leżą na daleko mniejszej platformie scytyjskiej.
Północna część Niziny Wschodnioeuropejskiej jest niższa. Północne wybrzeże stanowi nadmorska równina. W części północnej przeważa krajobraz polodowcowy (wzgórza morenowe), wyróżnia się tu następujące większe jednostki fizycznogeograficzne:
- Grzbiet Timański,
- Wałdaj,
- Uwały Północne,
- Wyżyna Górnokamska,
- Grzęda Białoruska,
- Grzęda Smoleńsko-Moskiewska.
Ukształtowanie powierzchni w części centralnej uwarunkowane jest konfiguracją krystalicznego podłoża. Występują tu głównie wyżyny:
- Nizina Poleska,
- Wyżyna Wołyńsko-Podolska,
- Wyżyna Środkoworosyjska,
- Nizina Mieszczorska,
- Wyżyna Nadwołżańska,
- Płaskowyż Przeduralski,
- Wyżyna Azowska,
- Wyżyna Doniecka,
- Jergeni.
Południowy skraj Niziny Wschodnioeuropejskiej zajmują niziny:
- Nizina Czarnomorska,
- Nizina Naddnieprzańska,
- Nizina Ocko-Dońska,
- Nizina Nadkaspijska (tereny depresyjne do 28 m p.p.m.).
Sieć rzeczna gęsta, zwłaszcza w części zachodniej i północnej. Północna część Niziny należy do zlewisk Morza Białego (Dwina, Miezeń) i Barentsa (Peczora). Centralną część Niziny zajmuje rozległa zlewnia Wołgi. Południowa część należy do zlewiska Morza Czarnego (Dniestr, Dniepr, Don). Północno-zachodni kraniec Niziny zajmuje zlewisko morza Bałtyckiego (Niemen, Dźwina i Newa). Liczne jeziora: Ładoga, Onega, Pejpus. Ponadto wiele sztucznych zbiorników wodnych, głównie na Wołdze i Dnieprze.
Dominuje klimat umiarkowany kontynentalny, ku zachodowi nieco wilgotniejszy. Na północy panuje klimat subpolarny, na południu Krymu - podzwrotnikowy o cechach śródziemnomorskich.
Strefy glebowo-roślinne ułożone są równoleżnikowo, kolejno od północy występują: tundra, tajga, lasy mieszane na bielicach, lasostepy i stepy na czarnoziemach (zachodnia część Wielkiego Stepu), nad Morzem Kaspijskim półpustynie.
Nizina Wschodnioeuropejska dostarcza znacznych ilości węgla kamiennego (Zagłębie Donieckie, Zagłębie Peczorskie), węgla brunatnego (Zagłębie Podmoskiewskie), ropy naftowej (Zagłębie Wołżańsko-Uralskie), gazu ziemnego i łupków bitumicznych oraz rud żelaza (Krzywy Róg, Zagłębie Kurskie), manganu, boksytów, soli kamiennej i potasowej, fosforytów.
[edytuj] Źródła
- Wielka Encyklopedia Radziecka - hasło Восточно-Европейская равнина
- Borys Dobrynin Geografia fizyczna ZSRR, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956
- Teodor Naumienko (red.) Atlas świata, Służba Topograficzna Wojska Polskiego - Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962
- Mieczysław Hess, Bogumił Rychłowski Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w: August Zierhoffer (red.) Geografia powszechna - tom IV. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Azja. Afryka, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965
- Bogumił Rychłowski (red.), Roman Biesiada, Tadeusz Lenczowski, Lech Ratajski Słownik Geografii ZSRR, Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", Warszawa 1974
- Teresa Zakrzewska, Grażyna Gadomska Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (część europejska). Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:3 000 000, wydanie drugie, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, Warszawa-Wrocław 1987
- Fedir Zastawnyj, Witold Kusiński Ukraina. Przyroda - Ludność - Gospodarka, Wydawnictwo Akademickie "Dialog", Warszawa 2003, ISBN 83-88938060-6