Io (księżyc)
Z Wikipedii
| Io | |
 Io, zdjęcie z sondy Galileo w naturalnych kolorach. |
|
| Odkrył | Galileo Galilei, Simon Marius |
| Data odkrycia | 7 stycznia 1610 |
| Charakterystyka orbity | |
| Półoś wielka | 421 800 km |
| Mimośród | 0,0041 |
| Perycentrum | 420 000 km |
| Apocentrum | 423 400 km |
| Okres obiegu | 1,769 d |
| Prędkość orbitalna | 17,334 |
| Nachylenie do płaszczyzny orbity planety | 0,036° |
| Długość węzła wstępującego | 44,3° |
| Argument perycentrum | 268,7° |
| Anomalia średnia | 157,2° |
| Własności fizyczne | |
| Średnica równikowa | 3642,6 km |
| Powierzchnia | 41 910 000 km2 |
| Objętość | 2,53 × 1010 km3 |
| Masa | 8,93 × 1022 kg |
| Średnia gęstość | 3,528 g/cm3 |
| Przyspieszenie grawitacyjne na powierzchni | 1,796 m/s2 |
| Prędkość ucieczki | 2,558 km/s |
| Okres obrotu wokół własnej osi | synchroniczny |
| Albedo | 0,63 ± 0,02 |
| Jasność obserwowana (z Ziemi) |
5,0 m |
| Temperatura powierzchni | 130 K |
| Ciśnienie atmosferyczne | ślady Pa |
| Skład atmosfery | 90% - SO2 10% - inne gazy (w tym jony siarki, tlenu i sodu) |
Io (Jowisz I) – trzeci co do wielkości księżyc Jowisza, z grupy księżyców galileuszowych i czwarty co do wielkości satelita w Układzie Słonecznym. Charakteryzuje się niezwykle silną aktywnością wulkaniczną.
Wszystkie księżyce galileuszowe można bez problemu dostrzec przez zwyczajną lornetkę.
Spis treści |
[edytuj] Odkrycie
Odkrycie Io przypisywane jest zwyczajowo Galileuszowi, który skierował na Jowisza skonstruowaną przez siebie lunetę i dostrzegł w pobliżu tej planety cztery stale zmieniające swe położenie "gwiazdy". Były to właśnie owe największe księżyce Jowisza, które później ochrzczono "galileuszowymi". W 1614 roku ukazało się dzieło niemieckiego astronoma Simona Mariusa "Mundus Jovialis", w którym twierdził on, iż dostrzegł te cztery obiekty na kilka dni przed Galileuszem. Sam Galileusz określał to dzieło jako plagiat.
[edytuj] Nazwa
Nazwa księżyca została zaproponowana przez Mariusa, choć przyjęła się dopiero w XX wieku. Pochodzi ona z mitologii greckiej. Io była kochanką Zeusa, w mitologii rzymskiej nazywanego Jowiszem.
[edytuj] Budowa wewętrzna
Średnica Io liczy sobie 3642,6 km, jest on zatem jednym z największych księżyców Jowisza i całego Układu Słonecznego. Posiada on również stosunkowo wysoką średnią gęstość – 3,528 g/cm3. Składa się głównie z krzemianów (podobnie jak wewnętrzne planety skaliste), czym różni się od skalno-lodowych księżyców z rubieży Układu.
Z danych przekazanych przez sondę Galileo można wywnioskować, że Io posiada zróżnicowaną strukturę zewnętrzną. Posiada znacznych rozmiarów żelazne jądro, które zawiera w sobie 20% masy księżyca i może mieć promień nawet 900 km. Ponad jądrem rozciąga się stosunkowo gruby, częściowo stopiony płaszcz z krzemianów i zewnętrzna skorupa. W przeciwieństwie do innych księżyców galileuszowych, nie występuje tu prawie w ogóle woda. Przypuszcza się, iż we wczesnych etapach kształtowania się układu Jowisza, planeta miała wysoką temperaturę i większe niż obecnie rozmiary, przez co woda na Io - ze względu na bliskość planety - po prostu wyparowała.
Okres obrotu Io jest zsynchronizowany z okresem orbitalnym (1d 18h 27,6m), co sprawia, że zwraca on zawsze tę samą półkulę ku Jowiszowi, podobnie jak ziemski Księżyc. Ciekawą cechą tego obiektu jest jego wysokie albedo – 0,63; odbija on zatem 63% padającego na niego światła słonecznego. Średnia temperatura powierzchniowa (z wyłączeniem miejsc aktywności wulkanicznej) wynosi od –120° do – 130°C.
[edytuj] Wulkanizm
W latach siedemdziesiątych XX wieku do Jowisza dotarły pierwsze sondy kosmiczne, które zbadały planetę oraz jej księżyce. To wtedy po raz pierwszy dostrzeżono na zdjęciach Io aktywność wulkaniczną. Okazało się, że jest to najaktywniejsze pod tym względem ciało Układu Słonecznego. Na powierzchni Io nie obserwuje się prawie żadnych kraterów uderzeniowych. Ślady kolizji kosmicznych szybko zostają zatarte, ponieważ powierzchnia księżyca podlega nieustannym zmianom. Wulkany w jednym miejscu wygasają, a pojawiają się w innym. Te szybkie zmiany stwierdzono już na zdjęciach z sond Voyager 1 i Voyager 2, które w odstępie czterech miesięcy odwiedziły układ Jowisza.
Wulkany Io wyrzucają płynną siarkę i dwutlenek siarki, barwiąc powierzchnię księżyca. Ze względu na stosunkowo słabe przyciąganie grawitacyjne księżyca, erupcje sięgają na wysokość nawet 300 km ponad powierzchnię. Temperatury gorących, odsłoniętych wnętrz wulkanów dochodzą do 2000°C. Siarka nadaje całej powierzchni kolor żółty, pomarańczowy, czerwony, a nawet zielony. Ponieważ nie ma tu wiatrów, materiał opada wokół czarnych wulkanów w niemal idealnych okręgach.
Powodem tak silnej aktywności wulkanicznej są siły pływowe Jowisza, które dodatkowo potęguje oddziaływanie dwóch innych masywnych księżyców – Europy i Ganimedesa, z którymi Io pozostaje w rezonansie (okresy obiegu księżyców są powiązane) - na 4 obiegi Io przypadają 2 obiegi Europy i 1 Ganimedesa. Wszystkie te oddziaływania kumulują się i czasem są tysiąckrotnie silniejsze niż pływy, które na Ziemi powoduje Księżyc.
[edytuj] Atmosfera i pole magnetyczne
Do wysokości ok. 120 km ponad powierzchnią Io rozciąga się bardzo rzadka atmosfera. W jej skład wchodzi przede wszystkim dwutlenek siarki oraz śladowe ilości innych gazów. Księżyc ten posiada też jonosferę, w składzie której stwierdzono jony siarki, tlenu i sodu.
Krążąc wokół Jowisza Io porusza się w bardzo silnym polu magnetycznym planety. W związku z tym indukuje się w jego otoczeniu prąd elektryczny o mocy rzędu 1000 gigawatów i napięciu sięgającym 400 000 V. W takich warunkach atomy i cząsteczki z atmosfery Io są jonizowane i ulatują w przestrzeń okołojowiszową, tworząc wzdłuż orbity księżyca torus zjonizowanych cząstek.
Układ Jowisz-Io jest silnym emiterem fal radiowych.
[edytuj] Zobacz też
- Chronologiczny wykaz odkryć planet, planet karłowatych i ich księżyców w Układzie Słonecznym
- Pozostałe księżyce galileuszowe: Europa, Ganimedes, Kallisto
- Lista naturalnych satelitów Jowisza
- Podstawowe zagadnienia z zakresu astronomii
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
