Berlin

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy stolicy Niemiec. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 52°31'07" N 13°24'30" EGeografia

Berlin
Herb Flaga
Herb Berlina Flaga Berlina
Panorama miasta
Panorama miasta
Państwo Niemcy Niemcy
Kraj związkowy Berlin
Burmistrz Klaus Wowereit
Powierzchnia 891,85 km²
Położenie 52° 31' 07 '' N
13° 24' 30 '' E
Wysokość 34-115 m n.p.m.
Ludność (2007)
• liczba ludności
• gęstość
• aglomeracja
3 405 483
3 818 os./km²
4 262 480
Nr kierunkowy 030
Kod pocztowy 10001–14199
Tablice rejestracyjne B
Podział miasta 12 dzielnic
Miasta partnerskie Polska Koszalin
Stany Zjednoczone Los Angeles
Francja Paryż
Hiszpania Madryt
Turcja Stambuł
Rosja Moskwa
Polska Warszawa
Węgry Budapeszt
Belgia Bruksela
Indonezja Dżakarta
Uzbekistan Taszkent
Meksyk Meksyk
Chiny Pekin
Japonia Tokio
Argentyna Buenos Aires
Czechy Praga
Namibia Windhuk
Wielka Brytania Londyn[1]
Położenie na mapie Niemiec
Berlin
Berlin
Berlin
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Berlin w Wikicytatach
Strona internetowa

Berlin – stolica i największe miasto Niemiec, na prawach kraju związkowego (landu). Zajmuje powierzchnię 890 km², zamieszkuje je blisko 3,5 mln osób.

Spis treści

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Mapa hydrograficzna okolic Berlina

Berlin leży w północno-wschodniej części Niemiec. Położony jest nad rzeką Szprewą i Hawelą oraz ich dopływami. Rzeka Szprewa w dzielnicy Spandau wpada do Haweli, prawego dopływu Łaby. Berlin znajduje się między płaskowyżami Barnim i Teltow. Leży około 70 kilometrów od granicy z Polską.

Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 115,4 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 32 m n.p.m.

[edytuj] Klimat

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roku wynosi 9,1°C, średnia roczna ilość opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (18,8°C) i sierpień (17,9°C), a najzimniejszy jest styczeń (-0,9°C) i luty (-0,6°C). Dokładna statystyka[2]:

Miesiąc Minimalna
temperatura		 Maksymalna
temperatura		 Poziom
deszczu		 Dni
deszczowe
Styczeń -1.9°C 2.9°C 42.3 mm 10
Luty -1.5°C 4.2°C 33.3 mm 8.0
Marzec 1.3°C 8.5°C 40.5 mm 9.1
Kwiecień 4.2°C 13.2°C 37.1 mm 7.8
Maj 9.0°C 18.9°C 53.8 mm 8.9
Czerwiec 12.3°C 21.6°C 68.7 mm 9.8
Lipiec 14.3°C 23.7°C 55.5 mm 8.4
Sierpień 14.1°C 23.6°C 58.2 mm 7.9
Wrzesień 10.6°C 18.8°C 45.1 mm 7.8
Październik 6.4°C 13.4°C 37.3 mm 7.6
Listopad 2.2°C 7.1°C 43.6 mm 9.6
Grudzień -0.4°C 4.4°C 55.3 mm 11.4

[edytuj] Podział administracyjny

Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (niem. Bezirk), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem. Ortsteile czyli części miasta). Ten podział istnieje od 1 stycznia 2001 roku, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy Bezirk ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.

Dzielnice Berlina
Dzielnica Ludność Powierzchnia
Charlottenburg-Wilmersdorf 315.244 64,72 km²
Friedrichshain-Kreuzberg 264.922 20,16 km²
Lichtenberg 258.964 52,29 km²
Marzahn-Hellersdorf 249.882 61,74 km²
Mitte 325.629 39,47 km²
Neukölln 305.658 44,93 km²
Pankow 356.956 103,01 km²
Reinickendorf 243.536 89,46 km²
Spandau 224.408 91,91 km²
Steglitz-Zehlendorf 288.572 102,50 km²
Tempelhof-Schöneberg 332.091 53,09 km²
Treptow-Köpenick 236.450 168,42 km²

[edytuj] Miasta podberlińskie

Miasto Ludność Powierzchnia
Teltow 20.279 21,54 km²
Poczdam 148.691 187,27 km²
Falkensee 38.577 43,30 km²
Hennigsdorf 26.226 20,29 km²
Velten 11.437 23,39 km²
Oranienburg 41.194 162,37 km²
Bernau 35.320 103,73 km²
Erkner 11.752 16,60 km²
Königs Wusterhausen 33.062 95,83 km²
Ludwigsfelde 24.370 109,30 km²

[edytuj] Historia

Założony w IX wieku przez plemiona słowiańskie (gród Kopanica przy ujściu rzeki Dahme do Szprewy, dziś dzielnica Köpenick) i określany łacińską nazwą Berolina, która według jednej z hipotez pochodzi od słowiańskiego bór i rolina. W rzeczywistości nazwa Berlin najprawdopodobniej, według hipotezy Reinholda Trautmanna, jest zniekształconą nazwą Bralin (za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z 1215 roku nazwy miejscowości jako Braline) i pochodzi od nazwy osobowej Bral, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego Bratosław[3].

W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich: Marchii Brandenburskiej, Królestwa Prus, od 1864 roku stanowił stolicę Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 zjednoczonych Niemiec - jako cesarstwa, a później Republiki Weimarskiej, III Rzeszy, NRD oraz współczesnych zjednoczonych Niemiec.

Miasto Cölln, położone na wyspie na Szprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.

Berlin w 1737

Od 1451 Berlin był rezydencją brandenburskich margrabiów i elektorów. W XVII w. Berlin został rozbudowany o kilka przedmieść, a w 1701 podniesiony przez Fryderyka I do rangi stolicy. Ponadto w 1709 zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w 1861, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1871 miasto zostało stolicą nowo powstałej Rzeszy Niemieckiej.

Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 na podstawie tzw. Ustawy o wielkim Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 milionów mieszkańców. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i walk o zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i polskie, znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi.

Mur berliński przed zburzeniem w 1989 roku.
Reichstag nocą

Po II wojnie światowej Berlin został podzielony na 4 sektory okupacyjne przez aliantów. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą sektor sowiecki i od 1949 stolicę NRD i część zachodnią (Berlin Zachodni) stanowiącą eksklawę RFN, powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektora okupacyjnego. W latach 1948-49 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961-1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie w 1989 roku stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.

[edytuj] Architektura

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Gospodarka

Potsdamer Platz

Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens, AEG), maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe targi, wystawy).

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Transport

Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej, kolejowej oraz wodnej (np. szlak wodny Berlin - Szczecin - Bałtyk).

Brama Brandenburska

[edytuj] Porty lotnicze

Zobacz też: Porty lotnicze Berlina

[edytuj] Autostrady

Berlin Hauptbahnhof

[edytuj] Linie i dworce kolejowe

Zobacz więcej w osobnym artykule: Berliński węzeł kolejowy.

Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.

Berlin i Mur Berliński z wysokości 20 km
Dzielnice Berlina

W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą - wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934-1939 tunel północ-południe.

W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.

Główne dworce dalekobieżne Berlina:

Największe dworce regionalne:

W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.

[edytuj] Kultura

Na planie z 1902 w centrum Wyspa Muzeów

Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada bardzo dużą ilość zabytków. Prócz tego znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.

Opery:

  • Deutsche Oper
  • Staatsoper Unter den Linden
  • Komische Oper
  • Neuköllner Oper

Orkiestry symfoniczne:

  • Berliner Philharmoniker (dyr. muz. sir Simon Rattle)
  • Deutsches Symphonie-Orchester Berlin (dyr. muz. Ingo Metzmacher)
  • Staatskapelle Berlin (dyr. muz. Daniel Barenboim)
  • Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin (dyr. muz. Marek Janowski)
  • Konzerthausorchester Berlin (dyr. muz. Lothar Zagrosek)
  • Orchester Berliner Musikfreunde (amatorska)

Zespoły muzyki dawnej:

  • Akademie für Alte Musik Berlin
  • Berliner Barock-Compagney

Chóry:

  • Berliner Singakademie
  • RIAS Kammerchor
  • Philharmonischer Chor Berlin
  • Rundfunkchor Berlin
  • Schöneberger Sängerknaben
  • Studio-Chor Berlin

Inne zespoły:

  • RIAS Big Band Berlin
  • Junges Kammerorchester Reinickendorf

Teatry:

W Berlinie od 1989 odbywa się(z przerwami w latach 2004-2005) największa na świecie impreza techno Love Parade w największej z nich brało udział ponad milion osób.

[edytuj] Zabytki

Pałac w dzielnicy Charlottenburg
Stara Galeria Narodowa (niem. Alte Nationalgalerie) na Wyspie Muzeów w formie świątyni rzymskiej została otwarta w 1876 i zawiera dzieła sztuki XIX wieku

Zobacz też: Muzea berlińskie

Katedra berlińska
Unter den Linden
Reichstag

W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße znajduje się cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 r. podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972 r. wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu polsko-niemieckiego kolektywu, w skład którego weszli – Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel, na którym umieszczono napis "Za naszą i waszą wolność – für eure und unsere Freiheit".

[edytuj] Edukacja

W Berlinie jest 17 szkół wyższych, które mają około 150.000 studentów:

[edytuj] Miasta partnerskie

[edytuj] Sport

Stadion Olimpijski w Berlinie

W 2001 na lekkoatletycznym stadionie Fredrich L. Jahn Stadion odbyła się jedna runda żużlowego cyklu Grand Prix - Grand Prix Niemiec. Po raz pierwszy zawody odbyły się na torze czasowym (zawody wygrał Tomasz Gollob).

9 lipca 2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami a Francją.

W Berlinie odbywa sie Maraton Berliński ze względu na wyniki w nim osiągane jest uznawany za "najszybszy" maraton świata. W 2009 odbędą sie tu Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce

Przypisy

  1. ↑ http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/index_en.html
  2. ↑ World Meteorological Organization
  3. ↑ S. Rospond, Onomastyka słowiańska, cz. II, [w.] Onomastica nr 4, r. III, z. 1, Wrocław 1957

[edytuj] Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Berlin
Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Berlinie

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Kraje związkowe Niemiec

Badenia-Wirtembergia • Bawaria • Brandenburgia • Hesja • Meklemburgia-Pomorze Przednie • Nadrenia Północna-Westfalia • Nadrenia-Palatynat • Saara • Saksonia • Saksonia-Anhalt • Dolna Saksonia • Szlezwik-Holsztyn • Turyngia • Berlin • Brema • Hamburg

 
p • d • e
Stolice Europy
Stolice niepodległych państw
Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Dublin, Irlandia • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Prisztina, Kosowo • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia i Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Tirana, Albania • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja
Stolice regionów autonomicznych

Źródło: „http://www.wiedza.2db.com.pl//w/pl/Berlin”
osobiste
  • .
nawigacja
zmiany
dla edytorów
narzędzia
W innych językach